Yoğun Dijital Kullanımın Çocuk ve Ergenlerde Ruh Sağlığı Üzerine Etkileri

Nörogelişimsel bozukluklar ve depresyon, kaygı bozuklukları gibi diğer psikiyatrik problemler dışında öğrencilerdeki öğrenme ve dikkat sorunlarının en önde gelen nedeni bilgisayar, tablet, cep telefonu, televizyon gibi aşırı ekran maruziyetidir.

Aşırı ekran kullanımının ve ekran maruziyetine erken başlamanın riskleri, gelişimsel, tıbbi açıdan zararlarına dair toplumun bilgisi artmasına rağmen her geçen yıl ekran kullanımına başlama yaşı giderek düşmekte şu anda okul öncesi erken çocukluk yaşları hatta ilk 1 yıl gibi bebeklik dönemine kadar uzanmaktadır. Beynimizin dikkat, öğrenme, muhakeme, neden-sonuç ilişkisi kurabilme, sosyal ipuçlarını anlayabilme becerilerinden sorumlu ön bölgesinin genç yetişkinlik döneminin başları olan 24 yaşlarına kadar gelişimini sürdürdüğü bulunmuştur. Yirmili yaşlara kadar gelişmekte olan bu önemli bölgenin dijitale uzun süreli maruziyeti maalesef gelişimini olumsuz yönde etkilemektedir.

Özellikle sosyal medyada yayınlanan hızlı geçişi olan, kısa süreli videolar, ödül merkezinde hızlı bir şekilde dopamin deşarjına neden olup bağımlılık riski oluşturan dijital oyunlar olmak üzere tüm ekran içeriklerine aşırı maruziyet çocuklarda öğrenme, dikkat sorunlarına neden olmakta, sorumluluk almaktan kaçınmalara neden olmaktadır. Ödül merkezi yüksek haz veren uyaranlarla düzenli olarak uyarıldığında bir süre sonra aynı yükseklikteki uyarandan alınan haz yanıtı düşmekte, aynı düzeyde keyfi yakalayabilmek için oyunların içeriği daha çok heyecan ve şiddet içeren, daha çok puan kazanabileceği riskli oyunlara dönmekte giderek oyun oynadıkları süreyi arttırma ihtiyacı doğmaktadır. Bu şekilde gelişen dijital bağımlılığı ile öğrenciler gündelik hayattaki sorumluluklarını önemsememeye başlarlar.

Daha geç yatma, tıbbi ve gelişimsel açıdan yaşlarının gerektirdiğinden daha az uyku süresi, sabah okula gitmek için kalkmada zorluk, gündüz derslerde uykululuk, önceden keyif aldığı dersler ve yüz yüze arkadaş ilişkilerinden eskisi gibi keyif alamama, insan ilişkilerini ve derslerini, ailesinin onlarla vakit geçirme isteğini önemsememe, uzun süre hareketsiz bir şekilde ekran başında oturarak vakit geçirme, daha çok kuru, hızlı tüketilecek hazır gıdalar yemeyi tercih etme, aile yemeklerine katılmama, kendini izole etme ve hatta daha da ileri seviyede olduğunda okul reddi karşılaşabilmekteyiz.

Sık ekran kullanımı ve dijital bağımlılığı depresyon, yoğun öfke içeren karşı gelme bozuklukları gibi duygusal davranışsal rahatsızlıkların gelişmesine de neden olmaktadır.

Alınabilecek önlemler konusunda ebeveynlerin ve öğretmenlerini katkısı çok değerlidir. Ebeveynlerin ilk başta kendilerinin ekran kullanım sürelerine özen göstermesi, çocuklarının ekranda geçirecekleri günlük vakti yaşlarına uygun sürelere indirgemeleri ve bu şekilde devam ettirebilmelerinde yönlendirici olmaları, çocuğa dijital oyunlara yakın düzeyde haz verebilecek yüz yüze grup oyunları, kutu oyunları sunabilmeleri, açık havada birlikte vakit geçirmeleri, akşam yemeklerini ailece keyifli sohbetlerle geçirmeye başlamaları, akraba ve arkadaş buluşmaları ile sosyalleşmelerine destek olmalarını, hafta sonları katılabilecekleri kendilerinin de sevebileceği, yönelimi olduğu en az bir sanatsal veya sportif faaliyete yönlendirmeye çalışmalarını önermekteyiz.

Öğretmenlerin de okulda çocukların yetenekleri olan akademik, sanatsal ve sportif alanlarını belirleyip o yönlerde aktivitelerini desteklemeleri, grup etkinliklerine, sosyal yardımlaşma projelerine çocukları dahil etmeleri, çocukların akademik konularda kendilerini yetersiz ve rekabet içinde hissetmelerine neden olabilecek yaklaşımlardan kaçınmaları öğrencilerin okula gitmekten daha çok keyif almalarını sağlayacaktır.